Phát triển đô thị mở, đa cực sau sáp nhập

Trong bối cảnh nhiều địa phương thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và chuyển đổi sang mô hình chính quyền hai cấp, nhu cầu xây dựng đô thị mở, đa cực – đa trung tâm trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Không gian đô thị truyền thống vốn tập trung vào một lõi trung tâm đang bộc lộ nhiều hạn chế: quá tải hạ tầng, thiếu quỹ đất, kết nối vùng chưa hiệu quả. Vì vậy, phát triển đô thị theo mô hình mở và đa cực được xem là giải pháp giúp phân bổ lại không gian, tăng khả năng kết nối, mở rộng cơ hội phát triển kinh tế – xã hội cho cả vùng.

1. Tình hình hiện tại: áp lực ở lõi đô thị

Sau quá trình thực hiện mô hình chính quyền hai cấp tại nhiều địa phương, việc phát triển đô thị không còn chỉ đơn thuần là mở rộng về diện tích. Thực tế cho thấy, các đô thị lớn như Hòa Lạc (Hà Nội) — từng được kỳ vọng trở thành “thành phố khoa học – công nghệ”, nhưng sau hơn 20 năm vẫn chưa đạt kỳ vọng do cơ chế, nguồn lực không đồng bộ. 
Điều này cho thấy: đầu tư hạ tầng và quy hoạch dù tốt, nếu quản trị, kết nối vùng, chức năng đô thị không được đặt đúng chỗ thì đô thị vẫn bị “kẹt” trong mô hình tập trung truyền thống.

2. Khái niệm “đô thị mở, đa cực – đa trung tâm” là gì?

• “Đô thị mở” là đô thị không đóng khép trong một khu vực hành chính nhỏ, mà mở ra vùng phụ cận, vệ tinh, kết nối với các trung tâm khác.

• “Đa cực – đa trung tâm” nghĩa là không còn chỉ có một trung tâm phát triển duy nhất (lõi đô thị) mà nhiều “cực tăng trưởng” phát triển cùng lúc, có chức năng chuyên biệt và kết nối vùng.

• Dưới mô hình sắp xếp hành chính mới và quản trị hai cấp, việc nhìn lại khái niệm “trung tâm đô thị” là rất cần thiết. Ví dụ: phường có diện tích chỉ 1,8 km², trong khi xã lại có chục km² — nên trung tâm phát triển không thể chỉ gói gọn theo đơn vị hành chính nhỏ.

3. Vì sao cần mô hình này sau sáp nhập địa giới?

• Giảm áp lực cho vùng lõi: Khu vực nội đô thường đối mặt với mật độ dân cư cao, hạ tầng quá tải, chi phí đất đai lớn — nên phát triển các cực mới giúp “chia tải”.

• Tăng khả năng kết nối vùng: Hạ tầng giao thông, dịch vụ công, việc làm… khi lan rộng ra các cực mới sẽ giúp phát triển đồng đều hơn. Ví dụ tại TP.Hồ Chí Minh, sau sắp xếp hành chính mở rộng không gian, thành phố đang phát triển theo mô hình “một trung tâm – ba vùng – một đặc khu”. 

• Linh hoạt trong quy hoạch và phát triển: Luật quy hoạch đô thị – nông thôn sửa đổi mở ra không gian sáng tạo hơn, không gò bó chỉ theo ranh giới hành chính. 

4. Những yếu tố then chốt để khai thác hiệu quả

• Phân chức năng rõ ràng cho mỗi cực đô thị: Một trung tâm phụ có thể chuyên về công nghiệp công nghệ cao, logistics, du lịch – dịch vụ; có thể là cảng – kho vận, hay đô thị hành chính – dịch vụ. Ví dụ TP.HCM phát triển các hành lang Bắc-South, vành đai 3, 4 để kết nối vệ tinh. 

• Hạ tầng kết nối mạnh: Giao thông nhanh, hạ tầng xã hội, dịch vụ công cần được kết nối giữa các cực và với lõi — nếu không, các đô thị vệ tinh dễ trở thành “chuồng ngủ” chứ không phải cực tăng trưởng thực thụ. 

• Quản trị và nguồn lực đồng bộ: Quy hoạch đúng vẫn chưa đủ nếu cơ chế hoạt động, đầu tư và quản lý không đồng bộ. Ví dụ trường hợp Hòa Lạc cho thấy điều này. 

• Nhìn nhận lại khái niệm “trung tâm đô thị”: Không chỉ là đơn vị hành chính mà là “khối phát triển” có chức năng lưu chuyển người – việc làm – dịch vụ – vốn. Khi sắp xếp đơn vị hành chính, phạm vi trung tâm có thể rộng hơn rất nhiều. 

5. Lợi ích và thách thức

Lợi ích:

• Giảm áp lực cho các khu vực nội đô: mật độ dân số, hạ tầng, môi trường.

• Tăng chất lượng sống cho vùng ven, thúc đẩy phát triển kinh tế vùng.

• Tối ưu hóa sử dụng đất, khai thác hiệu quả hơn các khu vực vệ tinh.

Thách thức:

• Cần đầu tư lớn để hạ tầng kết nối (giao thông, kỹ thuật, xã hội) đủ mạnh.

• Cơ chế, quy hoạch, quản lý cần thay đổi linh hoạt theo mô hình mới.

• Rủi ro vùng mới phát triển chậm do thiếu dịch vụ hoặc kết nối — dẫn đến đầu tư bị lãng phí.

Kết luận

Việc phát triển đô thị sau sáp nhập không nên chỉ dừng lại ở việc mở rộng về hành chính mà cần chuyển sang mô hình mở – đa cực – đa trung tâm. Mỗi đô thị cần là một hệ thống liên kết vùng, chứ không chỉ là một điểm tập trung duy nhất. Để thành công, cần có sự kết hợp đồng bộ giữa quy hoạch, hạ tầng và quản trị đô thị mới.

________________________________

⭐ CÔNG TY CỔ PHẦN COMACPRO ⭐
🏠 Trụ sở chính: Tòa nhà ACCI, 210 Lê Trọng Tấn, Quận Thanh Xuân, TP Hà Nội
☎ Miền Bắc: 0865.919.939
🏠 VP Miền Nam: 860/13B Huỳnh Tấn Phát, phường Tân Phú, quận 7, Tp Hồ Chí Minh
☎ Miền Nam: 0865.151.506
📧 Email: cskh@comacpro.vn